andrusikiewicz, kanty, apsyda, anarchia, awicena
Andrusikiewicz Jan Kanty, Apsyda, Anarchia, Awicena, Awicenna, Właśc. Ibn Sina, Arpadowie, Armia Andersa, Apoteoza, Albrecht Ii Habsburg, Adam Z Bremy

Postacie historyczne, biografia na A

  • Boleyn Anna słownik Co znaczy Henryka VIII; dążenie do małżeństwa z A.B. skłoniło Henryka do zerwania z papiestwem i doprowadziło do schizmy Kościoła z angielskiego
  • Jaser Arafat słownik Co znaczy Wyzwolenia Palestyny (OWP). Walczył o niezależność Palestyny od czasów wojny z Izraelem w 1948. Był założycielem zbrojnej organizacji al
  • Krajowa Armia słownik Co znaczy II 1942 ze Związku Walki Zbrojnej, która miała scalić wszystkie organizacje wojsk. uznające rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie
  • Al Asad słownik Co znaczy 1971, przedtem gen., dow. sił lotniczych w 1963-71, min. obrony od 1966, premier od 1970, lider lewego skrzydła partii BAAS. Poprzez sporo
  • Krakowska Akademia słownik Co znaczy założona w 1364 poprzez Kazimierza Wielkiego jako jedna z pierwszych w Europie pod nazwą AK; początkowo posiadała wydziały prawa, medycyny
  • Ii Abdulhamid słownik Co znaczy ogłosił pierwszą tur. konstytucję i powołał dwuizbowy parlament, po wojnie z Rosją 1877-78 przywrócił rządy despotyczne, przeprowadził
  • Alembert Jean le Rond d słownik Co znaczy franc. filozof, matematyk, dziennikarz epoki oświecenia, współred. Wielkiej encyklopedii francuskiej
  • Appeasement słownik Co znaczy politykę bryt. lat 1936-39, której najważniejszym celem było utrzymanie pokoju, a ceną ustępstwa wobec posunięć Hitlera. Za początek jej
  • Słowiański Alfabet słownik Co znaczy głagolica; zobacz kraj wielkomorawskie
  • Apartheid słownik Co znaczy Republice Południowej Afryki, ograniczający prawa kolorowej ludności tego państwie, wprowadzony po wyborach powszechnych w 1948 poprzez
  • Giulio Andreotti słownik Co znaczy długie lata poczynając od 1944 jedna z czołowych postaci wł. życia polit. W trakcie swej kariery polit. kierował większością ministerstw
  • Abdullah słownik Co znaczy Jordanii od 1946. W 1949 zaanektował arab. część Palestyny, zamordowany w meczecie al-Aksa w Jerozolimie 20 VII 1951 w zemście za
  • Hallera Armia słownik Co znaczy Francji 1917-18 tworzonej z Polaków wywodzących się z oddziałów ros., z emigracji na Zachodzie (zwł. USA) i z jeńców niem. narodowości pol
  • Edward Abramowski słownik Co znaczy socjolog i psycholog; studiował w Krakowie i Genewie; należał do przywódców II Proletariatu; w 1892 uczestniczył w zjeździe socjalistów w
  • Galicji Autonomia słownik Co znaczy przyznane Polakom w zaborze austr. w latach 1860-73 w okresie przekształceń ustrojowych monarchii habsburskiej w kraj dualistyczne Austro
  • Anzuk słownik Co znaczy złączający Australię, Nową Zelandię i W. Brytanię w celu obrony niezależności Singapuru i Malezji. Sojusz stracił na znaczeniu po wycofaniu
  • Aurangzeb słownik Co znaczy król Indii z dyn. Ogromnych Mogołów (od 1658). Za jego panowania Indie osiągnęły szczyt potęgi
  • Anschluss słownik Co znaczy ustalenie przyłączenia Austrii do Niemiec 13 III 1938. Do połączenia obu państw dążyły różne siły polit. po obu stronach granicy już po I
  • Arbitraż słownik Co znaczy polubowne postępowanie rozjemcze wykonywane na podstawie poszanowania prawa za zgodą obu zainteresowanych stron
  • Artemida słownik Co znaczy przyrodą, zwł. zwierzyną łowną, wyobrażano ją sobie w formie dziewczęcej, z ekwipunkiem łowieckim; patronka myśliwych. Ponadto widziano w
  • angielska wojna domowa słownik Co znaczy 58), konflikt wewn. w Anglii wywołany walką opozycji parlamentarnej i rel. ( purytanie) z absolutystycznymi dążeniami Karola I. Po stronie
  • Arianizm słownik Co znaczy dziejach Kościoła katolickiego zapoczątkowana poprzez duchownego z Aleksandrii, Ariusza (około 256-336), sekta zanikła w VII w. Ariusz
  • aneksja Bośni i Hercegowiny słownik Co znaczy 1878) kończącego wojnę ros.-tur. Austro-Węgry dostały prawo wojsk. okupacji B. i H. (będących prawnie nadal własnością Turcji). W 1908 po
  • August II Mocny, Fryderyk August Wettyn słownik Co znaczy Polski od 1697. Jako elektor saski zawarł sojusz z Danią i Rosją przeciw Szwecji. Pobity poprzez Szwedów pod Rygą (1701), Kliszowem (1702
  • Akademia Nauk Społecznych słownik Co znaczy wyższa uczelnia kształcąca kadry dla PZPR i administracji PRL w latach 1984-90
  • Przymierza Arka słownik Co znaczy to złocona skrzynia ozdobiona wizerunkami cherubinów (istot anielskich), gdzie przechowywano tablice kamienne z wyrytym tekstem Dziesięciu
  • Francuska Akcja słownik Co znaczy organizacja we Francji. Teoretyk Charles Maurras sterował nią w kierunku skrajnego nacjonalizmu, antyparlamentaryzmu i monarchizmu
  • Areopag słownik Co znaczy państwowa zbierająca się na wzgórzu Aresa (stąd nazwa). W okresie monarchii tworzyli ją przedstawiciele rodów, potem archonci (najwyżsi
  • Agora słownik Co znaczy oznaczający zebranie obywateli decydujące o kwestiach polit. i sądowych, następnie miejsce zgromadzeń: centralny plac miasta, targ
  • Ateński Związek Morski I słownik Co znaczy 478/477 przed naszą erą pod przewodnictwem Aten w celu oswobodzenia spod panowania pers. miast- -krajów gr. w Azji Mniejszej, nie uległ on
  • Abolicjonizm słownik Co znaczy niewolnictwa, którego pocz. sięgają 1753 i 1775 (Towarzystwo za Zniesieniem Niewolnictwa utworzone poprzez B. Franklina). Rozwijał się zwł
  • Miast Agraryzacja słownik Co znaczy w Rzeczypospolitej po okresie wojen XVII w. mechanizm straty poprzez mniejsze miasta charakteru rzemieślniczo-handlowego na rzecz zajęć roln
  • Asean słownik Co znaczy Azji Południowo-Wschodniej, utworzony 8 VIII 1967 poprzez Filipiny, Indonezję, Malezję, Singapur, Tajlandię, obejmujący od I 1984 również
  • Arabowie słownik Co znaczy językiem arab., zamieszkiwali pierwotnie Płw. Arabski, w VII w. zjednoczeni poprzez islam rozpoczęli budowę potężnego państwa
  • Św Augustyn słownik Co znaczy chrześcijaństwa, filozof i teolog, czerpiący z platonizmu, nauczyciel retoryki w Rzymie i Mediolanie, a potem bp w Hipponie (Afryka Pn
  • Henrykowskie Artykuły słownik Co znaczy elekta zasady ustrojowe państwa uchwalone w 1573 na polu elekcyjnym pod Warszawą. Władca miał zwoływać sejmy co 2 lata na 6 tygodni
  • Stanisław Adamski słownik Co znaczy społ. Zasłużony dla pracy nar. w zaborze prus. przed I wojną świat. Twórca pol. chrześc. związków zawodowych i spółdzielni kredytowych. W
  • Aleksander III Romanow słownik Co znaczy Prowadził politykę reakcyjną zwł. w zakresie oświaty i kultury, w okresie jego panowania nastąpiło wzmocnienie akcji rusyfikacyjnej wobec
  • Jagiellonka Anna słownik Co znaczy ogłoszona królową Polski (1575), żona Stefana Batorego (1575), pozbawiona talentów polit., po śmierci Stefana Batorego wycofała się z życia
  • Agraryzm słownik Co znaczy Niemczech w 2 poł. XIX w., na przeł. XIX i XX w. rozwinęła się w innych państwach, między innymi w Szwajcarii, Danii, USA, później także
  • Aleksander Wielki, Aleksander Macedoński słownik Co znaczy uczeń Arystotelesa. W latach 334-327 przed naszą erą opanował kompletnie kraj pers., a decydujące znaczenie miały tu trzy zwycięskie
  • Akad słownik Co znaczy pierwszych znanych historycznie Semitów) w środk. Mezopotamii w 2 poł. III tys. przed naszą erą; w drodze podboju objęło także posiadłości
  • Asyria słownik Co znaczy II tys. przed naszą erą w pn. Mezopotamii, istniało do 612 przed naszą erą Kolebką A. było miasto Assur, istotne centrum stanowiła Niniwa
  • Appian słownik Co znaczy historyk gr. z Aleksandrii (Egipt), napisał Historię rzymską obejmującą moment od założenia Rzymu do czasów mu współczesnych
  • Praskie Artykuły słownik Co znaczy tak zwany cztery artykuły praskie. Zobacz husytyzm
  • Archiwum słownik Co znaczy akt i dokumentów, które na co dzień nie są przydatne, ale zasługują na zachowanie z racji na dokumentowanie praw nabytych albo znaczenie
  • Aureola słownik Co znaczy świetlisty, zazwyczaj złoty krąg otaczający na wizerunkach głowę władców (zwł. cesarzy) i świętych
  • Rewolucja Aksamitna słownik Co znaczy Czechosłowacji z rąk komunistów poprzez demokratyczną opozycję wskutek dwunastodniowych (17-28 XI) nieustannych masowych demonstracji w
  • Alea iacta est słownik Co znaczy słynne zdanie Cezara Juliusza wypowiedziane w momencie przekraczania na czele wojsk granic Italii (rzeki Rubikon) w 49 przed naszą erą w
  • Zamojska Akademia słownik Co znaczy Zamoyskiego w Zamościu, która dzięki wysokiemu poziomowi zdobyła ogólnopolską sławę. W 1784 przekształcona w średnią szkołę austr
  • Mazda Ahura słownik Co znaczy w zoroastryzmie bóg światłości, stwórca wszystkiego, uosobienie odwiecznego dobra, zmagający się ze złem upostaciowanym w Arymanie
  • Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa słownik Co znaczy powołana po 1990 w celu kierowania gruntami byłych państwowych gospodarstw rolnych. Prowadzi także sprzedaż tych gruntów
  • Piotr Abelard słownik Co znaczy zwany konceptualizmu, poglądu stwierdzającego, iż nasza wiedza, a więc definicje ogólne, abstrakcyjne ujawniają się w chwili doświadczenia
  • Abolicja słownik Co znaczy popełnione albo domniemane przestępstwa; w PRL ogłoszono a. 13 XII 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego; 2. przyznanie wolności
  • Abdykacja słownik Co znaczy zrzeczenie się tronu poprzez monarchę. W Polsce abdykował na przykład Stanisław August Poniatowski po III rozbiorze (1795
  • Abordaż słownik Co znaczy sposób walki morskiej opierający na sczepieniu się burtami wrogich okrętów i na walce wręcz na pokładach
  • Samuel Adams słownik Co znaczy założycieli Stanów Zjedn. Organizator oporu przeciw administracji bryt.; inspirator i lider akcji znanej jako bostońskie picie herbaty (tak
  • Absolutyzm słownik Co znaczy forma rządów, gdzie król skupia w swych rękach pełnię nie kontrolowanej władzy
  • Achemenidzi słownik Co znaczy staroż. dynastia panująca w Persji około 550-330 przed naszą erą Zobacz także Cyrus II Starszy; Dariusz I Ogromny; Kserkses I; Persja
  • Dominium Absolutum słownik Co znaczy XVI-XVIII w. zarzut wysuwany poprzez szlachtę wobec monarchy dążącego do wzmocnienia władzy królewskiej
  • Adams John Quincy słownik Co znaczy był posłem w Holandii, Prusach, Rosji (1809-14) i Anglii (1815-17); 1817-25 sekretarz stanu, w 1819 zawarł traktat z Hiszpanią o zakupie
  • Act of Settlement słownik Co znaczy poprzez parlament z angielskiego: umacniała przewagę parlamentu nad władcą i dziedziczenie dyn. hanowerskiej w W. Brytanii
  • Oświecony Absolutyzm słownik Co znaczy XVIII w., w ramach którego król przeprowadza odgórnie konieczne dla państwa reformy, likwidując wybrane instytucje feudalne. Za
  • Adampol słownik Co znaczy zał. w 1842 poprzez M. Czajkowskiego, gł. agenta Adama J. Czartoryskiego (nazwa A. od imienia Adam). Początkowo w A. lokowano wyłącznie
  • Afrykanerzy słownik Co znaczy terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Na przestrzeni kilku wieków stworzyli własny język, a również politykę segregacji rasowej
  • Afrykański Kongres Narodowy słownik Co znaczy Południowej Afryki utworzona w 1912; występowała przeciw systemowi segregacji rasowej ( apartheid); początkowo odwoływała się do pokojowych
  • Żelazo Afera słownik Co znaczy PRL kontakty polskiego Ministerstwa Spraw Wewn. ze światem przestępczym na Zachodzie, polegające na zdobywaniu środków materialnych do
  • Victor Adler słownik Co znaczy latach 1899-1918 przewodn. Socjaldemokr. Partii Austrii, jeden z gł. przedstawicieli austromarksizmu. Od 1905 poseł do Porady Państwa
  • Agencja słownik Co znaczy w 1794 w Paryżu poprzez umiarkowanych działaczy insurekcji kościuszkowskiej skupionych wokół F. Barssa (w momencie insurekcji był
  • Aehrental Aloys Lexa słownik Co znaczy 1906 ambasador w Petersburgu, od X 1906 min. spraw zagr., dążył do porozumienia z Rosją na Bałkanach, lecz równocześnie chciał wzmocnić
  • Aids słownik Co znaczy choroba rozwijająca się w konsekwencji upośledzenia komórek układu odpornościowego poprzez wirus HIV przenoszony poprzez przetaczanie
  • Watergate Afera słownik Co znaczy dymisji prezydenta USA R. Nixona z partii republikańskiej. Kwestia wyszła na jaw 17 VI 1972, gdy w siedzibie partii demokratycznej w
  • Afrodyta słownik Co znaczy w mitol. gr. bogini miłości zmysłowej, piękna i zniewalającego wdzięku; patronka żeglarzy
  • Aggiornamento słownik Co znaczy ustalenie symbolizujące próby unowocześnienia metod pracy Kościoła katol. dokonane na Soborze Watykańskim II (1962-65
  • Agencja Rynku Rolnego słownik Co znaczy celu stabilizacji cen rynku rolnego drogą interwencji na giełdach rolnych w razie nadprodukcji albo niedoboru. Zajmuje się między innymi
  • Ajaks słownik Co znaczy syn króla Salaminy, uczestnik wojny trojańskiej, nieustraszony w walce; po przyznaniu zbroi Achillesa Odysowi wpadł w szał i wyrżnął
  • Ajschylos słownik Co znaczy tragediopisarz uznany za twórcę klasycznej tragedii greckiej, gł. dzieła to między innymi Persowie, Agamemnon, Prometeusz skowany
  • Rakowska Akademia słownik Co znaczy szkoła założona w 1602 w Rakowie poprzez braci polskich, grupowała wybitnych wykładowców, wyróżniała się wysokim poziomem nauczania
  • Platońska Akademia słownik Co znaczy około 387 przed naszą erą w Atenach, przetrwała do 529 n.e., rozwijając rozmaite kierunki filoz., na ogół nawiązujące do edukacji
  • Akademia Medyko-Chirurgiczna w Warszawie słownik Co znaczy farmaceutów, utworzona w 1857; miała prawo nadawania stopni naukowych, rozwiązana w 1862 wspólnie z powstaniem Szkoły Głównej Warszawskiej
  • Wileńska Akademia słownik Co znaczy poprzez Stefana Batorego do rangi akademii. Pierwszym rektorem był ks. Piotr Skarga. Od 1780 Szkoła Kluczowa Litewska, a następnie
  • Umiejętności Akademia słownik Co znaczy okresie zaborów z siedzibą w Krakowie, utworzona w 1872-73 wskutek przekształcenia Tow. Naukowego Krakowskiego. Łączyła naukowców ze
  • Akkon słownik Co znaczy ostatnia twierdza krzyżowców w Ziemi Świętej utrzymana poprzez nich do 1292. Zobacz także krucjaty
  • Auksztota słownik Co znaczy dawna nazwa Litwy właściwej, nad średnim biegiem Niemna; kolebka państwa litewskiego. Zobacz mapka Bałtowie s. 37
  • Akbar Dżelal ed-Din Muhammad słownik Co znaczy wnuk Babura z dyn. Ogromnych Mogołów; zjednoczył Indie; zreformował administrację, wprowadzając urzędy wicekrólów
  • Akropol słownik Co znaczy w miastach staroż. Grecji część położona najwyżej, na początku o charakterze obronnym, potem mieściły się tam świątynie
  • Akcja Wyborcza Solidarność słownik Co znaczy partii centroprawicowych i NSZZ Solidarność , powołana do życia w 1996 z decyzyjnym głosem (około 50% udziałów) związku zawodowego
  • Wisła Akcja słownik Co znaczy wysiedleniami ludności ukr. z terenów Rzeszowszczyzny przeprowadzone latem 1947 w celu zlikwidowania społecznego zaplecza dla oddziałów UPA
  • Akt 5 listopada 1916 słownik Co znaczy okupowanego poprzez Niemcy i Austro-Węgry Królestwa Pol. zapowiadająca w imieniu cesarzy tych państw utworzenie samodzielnej Polski z
  • Akt końcowy KBWE słownik Co znaczy dokument podpisany poprzez przywódców 35 krajów w 1975 na zakończenie obrad KBWE
  • Wielki Al słownik Co znaczy pers. z dyn. Safawidów. Prowadził zwycięskie wojny z Turcją. Wyparł Portugalczyków z Zat. Perskiej. Zreformował kraj pers
  • Alba Fernando de Toledo słownik Co znaczy namiestnik Niderlanów. Zasłynął z brutalnego postępowania z opozycją niderl. w 1566-73. Usiłował zreformować armię hiszp., kładąc nacisk na
  • Nawigacyjny Akt słownik Co znaczy angielskiego: zabraniająca przywozu do W. Brytanii towarów na innych statkach niż bryt. albo statkach krajów, gdzie towary te zostały
  • Albert słownik Co znaczy organizator i lider buntu niem. mieszczaństwa Krakowa i innych miast Małopolski przeciw Władysławowi Łokietkowi. Celem stłumionego buntu
  • Akwitania słownik Co znaczy staroż. prowincja w rzym. Galii; od 507 w kraju Franków, od VIII w. samodzielne księstwo; 1154-1453 należała do Anglii; w 1472 definitywnie
  • Akwedukt słownik Co znaczy wykorzystujący spadek terenu, doprowadzający wodę z odległych źródeł do miast, mógł biec pod ziemią bądź nad nią, umieszczony na systemie
  • Akwizgran słownik Co znaczy Wielkiego, w latach 813-1531 miejsce koronacji królów frankijskich i niem. Słynna kaplica pałacowa Karola Wielkiego stanowi część kościoła
  • Fatah Al słownik Co znaczy Palestyńczyków powstała w 1958. W 1964 rozpoczęła akcje bojowe przeciw Izraelowi. W latach 60. najsilniejsza z organizacji palestyńskich
  • Arcyksiążę słownik Co znaczy tytuł nadawany poprzez cesarza Karola IV (XIV w.) niektórym władcom niem. Od XVI w. tytuł zastrzeżony dla członków rodziny Habsburgów
  • I Albert słownik Co znaczy VIII 1914 stanął na czele armii belg., dowodząc nią w czasie I wojny świat.; podejmował próby zakończenia wojny na drodze dyplomatycznej
  • Hohenzollern Albrecht słownik Co znaczy margrabiego brandenburskiego, ogromny mistrz zakonu krzyżackiego od 1511, od 1525 po hołdzie pruskim złożonym królowi polskiemu Zygmuntowi
  • Albuquerque Alfonso d słownik Co znaczy admirał portug., jeden z najwybitniejszych portug. zdobywców i twórca portug. imperium w Afryce Wsch. i Azji. Wicekról Indii
  • Niedźwiedź Albrecht słownik Co znaczy margrabia Marchii Północnej od 1134, którą w 1157 przekształcił w Marchię Brandenburską, stając się pierwszym margrabią brandenburskim
  • Albertrandi Jan Chrzciciel słownik Co znaczy zwolennik oświecenia; 1765 współzałożyciel Monitora , red. Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych , od 1773 lektor Stanisława Augusta
  • Alfonsin Raul Ricardo słownik Co znaczy polityk argent.; w latach 1983-89 pierwszy cywilny prezydent Argentyny i szef rządu po siedmiu latach rządów junty wojsk
  • Algieria słownik Co znaczy 1830 kolonia franc., mimo licznych ruchów antykolonialnych zasiedlana poprzez Francuzów, od 1954 Front Wyzwolenia Narodowego prowadził w
  • Aleksander VI, Rodrigo de Borgia słownik Co znaczy dążył do wzmocnienia papiestwa. Ogromny mecenas sztuki. Popierał swe dzieci Lukrecję i Cezara Borgiów. Zobacz nepotyzm
  • Newski Aleksander słownik Co znaczy włodzimierski, z dyn. Rurykowiczów. Po zwycięstwie nad Szwedami w 1240 w bitwie nad Newą dostał przydomek Newski . W 1242 zadał klęskę
  • Aleksy Michajłowicz Romanow słownik Co znaczy kodyfikacji prawa (Sobornoje ułożenije), wzmacniając pozycję dworiaństwa (szlachty) wobec chłopów. Stłumił stworzenie Stieńki Razina (1670
  • Salvador Allende słownik Co znaczy wielokrotnie wybierany deputowanym, pełnił również urząd min. zdrowia w latach 1939-41. Kilkakrotnie bez sukcesu ubiegał się o urząd
  • Alzacja i Lotaryngia słownik Co znaczy na lewym brzegu Renu. Do XVII w. należały do Rzeszy, w 1648 częściowo, a po rewolucji franc. (1789) kompletnie włączone do Francji. Po
  • Amin Dada Idi słownik Co znaczy bryt. wojsk kolonialnych. Po przejęciu władzy w 1971 stosował masowy terror (oskarżano go również o kanibalizm). Jeden z najokrutniejszych
  • Amfora słownik Co znaczy kształcie i dwóch uchwytach; stosowane na przykład w staroż. Grecji i Rzymie jako pojemnik na wino albo oliwę
  • Amfiteatr słownik Co znaczy rozłożona półkoliście na pagórku; w staroż. Rzymie budynek widowiskowy z miejscami dla widzów umieszczonymi wokół areny w formie stopni
  • Ambasador słownik Co znaczy najwyższy rangą przedstawiciel dyplomatyczny państwa za granicą reprezentujący tam jego interesy
  • Amnestia słownik Co znaczy powszechny akt łaski, oznaczający częściowe albo całkowite darowanie kary za przestępstwa popełnione w określonym czasie
  • Allah słownik Co znaczy imię jedynego Boga w religii islamskiej; zobacz islam
  • Alkuin słownik Co znaczy współtwórca tak zwany renesansu karolińskiego, doradca Karola Wielkiego i organizator jego słynnej szkoły pałacowej
  • Amon słownik Co znaczy po ustanowieniu tam stolicy został uznany za naczelne bóstwo państwa i połączony z Re, poprzez co powstał Amon-Re
  • Anabaptyści słownik Co znaczy chrztu dzieci, a jedynie świadomych decyzji osób dorosłych. Szczególnie mocny w początkach reformacji w Niemczech. A. w zasadniczym stopniu
  • Andegawenowie słownik Co znaczy Kapetyngów, zapoczątkowana poprzez księcia Andegawenii Karola. Panowali na Sycylii (do 1282) i w Neapolu, następnie na Węgrzech ( Karol
  • Re Amon słownik Co znaczy połączenia Amona i Re; tendencja ta ukazuje jedno z podstawowych przesłań religii w staroż. Egipcie, iż te same siły boskie objawiają się
  • International Amnesty słownik Co znaczy Londynie, zajmująca się pomocą represjonowanym za przekonania i pilnowaniem przestrzegania praw człowieka na całym świecie. Złożona jest z
  • Jurij Andropow słownik Co znaczy 1982. Na tym stanowisku w momencie 15 miesięcy swych rządów podjął próbę ograniczonych reform gosp. przy zachowaniu represyjnego mechanizmu
  • Jerzy Andrzejewski słownik Co znaczy poruszających problemy moralne i polit.; najsłynniejsza powieść Popiół i diament. Od 1976 związany z opozycją demokr. w PRL
  • Ii Andrzej słownik Co znaczy 1211 sprowadził na Węgry Krzyżaków, współorganizator nieudanej V krucjaty (1217-21). W 1222 wystawił Złotą Bullę nadającą rycerstwu węg
  • Angelus Silesius, właśc. Johannes Scheffler słownik Co znaczy pisarz niem. pochodzący ze Śląska, mistyk, autor między innymi epigramów Pątnik anielski (1657
  • Aneksja słownik Co znaczy albo całości innego, najczęściej po wygranej wojnie. Współcześnie potępiana jako sprzeczna z prawem międzynar
  • Animizm słownik Co znaczy pradziejowym i dzisiejszym ludom, które trwają na niskim etapie rozwoju cywilizacyjnego. Animizm bazuje na wierze w obecność duchów i dusz
  • Anglikanizm słownik Co znaczy Kościoła w Anglii, wprowadzonego poprzez parlament w 1534 z inicjatywy króla Henryka VIII. A. odrzuca zwierzchność papieża, kult świętych
  • Stuart Anna słownik Co znaczy 1702, córka Jakuba II, ostatnia z dyn. Stuartów na tronie bryt. Za jej panowania w wojnie o sukcesję hiszp. Anglia uzyskała Gibraltar
  • József Antall słownik Co znaczy rządu po upadku komunist. dyktatury w 1990. Przedtem brał udział w stworzeniu węg. 1956, za co był represjonowany. Do życia polit. wrócił
  • Iwanowna Anna słownik Co znaczy Piotra I. Wdowa po księciu kurlandzkim Fryderyku Wilhelmie Kettlerze. Caryca ros. od 1730, dzięki poparciu szlachty dokonała
  • Austriaczka Anna słownik Co znaczy królowa Francji, żona Ludwika XIII, od 1643 regentka, wspierała politycznie kard. G. Mazariniego, którego potajemnie poślubiła
  • Kofi Annan słownik Co znaczy urzędnik w strukturach ONZ. Wybrany 17 XII 1996 poprzez Zebranie Ogólne ONZ na 7 sekretarza generalnego ONZ na kadencję od 1 I 1997 do 31
  • Antysemityzm słownik Co znaczy Żydów i poglądy usiłujące uzasadnić taką postawę. W przeciwieństwie od antyjudaizmu, negatywnej postawy chrześcijan wobec Żydów jako
  • Anubis słownik Co znaczy w staroż. Egipcie bóg zmarłych, balsamistów i grobów, przedstawiany z głową szakala
  • Antytrynitarze słownik Co znaczy 1. wyznawcy antytrynitaryzmu ( arianizm), 2. bracia polscy
  • Antypapież słownik Co znaczy przeciwników przedtem wybranego papieża; ostatecznie nie uznana za prawowitego papieża. Zobacz schizma zachodnia
  • Marek Antoniusz słownik Co znaczy Juliusza, triumwir, od 37 zarządzał prowincjami wschodnimi, poślubił słynną z piękności ostatnią królową Egiptu Kleopatrę, co wpłynęło na
  • Antyklerykalizm słownik Co znaczy Kościoła i duchowieństwa w działalności państwowej i w życiu społ., w XIX w. najczęściej reprezentowane poprzez liberałów i socjalistów, a
  • Antychryst słownik Co znaczy Testamencie, postać stanowiąca uosobienie sił zła, człowiek nieprawości, w Apokalipsie przeciwnik Chrystusa i Królestwa Bożego - fałszywy
  • Anzus słownik Co znaczy Nowej Zelandii i USA, zawarty 1 IX 1951 w San Francisco, obowiązuje od 29 IV 1952. Celem paktu było zapewnienie bezpieczeństwa państw
  • Apokalipsa słownik Co znaczy należący do tak zwany apokaliptyki, a więc literatury odkrywającej w sposób prorocki i symboliczny wizję przyszłości, zazwyczaj pełną grozy
  • Apollo słownik Co znaczy niosącego wiedzę, patron edukacji i sztuki, literaturze, piękna i geniuszu artystycznego, dawał moc przepowiadania wróżbiarzom i wyroczniom
  • Apis słownik Co znaczy w staroż. Egipcie bóg Nilu; następnie występował pod postacią byka jako wcielenie boga Ptaha; stanowił jego święte zwierzę
  • Apokalipsa słownik Co znaczy zaliczonych do Nowego Testamentu, wiązana z osobą ucznia Jezusa Chrystusa, św. Jana Apostoła, zawiera proroczą wizję losów Kościoła przy
  • Benigno Aquino słownik Co znaczy rządów F. Marcosa, wielokrotnie więziony, zginął zamordowany po powrocie do państwie z emigracji w stanach zjednoczonych ameryki
  • Apuchtin Aleksandr L słownik Co znaczy który obejmował całe Królestwo Pol.) w 1879-97. Wprowadził całkowitą rusyfikację szkolnictwa (po 1880 język ros. obowiązywał w szkołach
  • Arakczejew Aleksiej A słownik Co znaczy min. wojny; faworyt Aleksandra I. W latach 1815-25 naprawdę rządził w Rosji; ograniczył kompetencję kolegialnych instytucji państwowych
  • Corazon Aquino słownik Co znaczy Filipin po tragicznej śmierci męża w1986 sprawowała ten urząd do 1992. Odeszła oskarżana o korupcję i nadużycia władzy
  • Krzysztof Arciszewski słownik Co znaczy w Polsce za zabójstwo uciekł do Niderlandów. Walcząc w Brazylii dosłużył się stopnia gen. artylerii i admirała. Od 1646 w Polsce gen
  • Arcybiskup słownik Co znaczy tytuł biskupa zarządzającego archidiecezją
  • Arcykapłan słownik Co znaczy w staroż. religiach wsch. kapłan sprawujący najwyższą władzę, między innymi gł. kapłan świątyni jerozolimskiej
  • Arcybiskupstwo słownik Co znaczy inaczej metropolia, archidiecezja, w Kościele rzymskokatolickim jednostka terytorialna nadrzędna wobec biskupstwa
  • Ares słownik Co znaczy w mitologii gr. bóg krwawej wojny, syn Zeusa i Hery; okrutny, znienawidzony poprzez bogów i ludzi, identyfikowany z rzym. Marsem
  • Magdeburskie Arcybiskupstwo słownik Co znaczy Wielkiego w 968 w Magdeburgu, prowadziło chrystianizację Słowian połabskich, wysuwało pretensje do zwierzchności nad biskupami polskimi
  • Aneks słownik Co znaczy się w Londynie w latach 1973-90. W PRL krążył w tak zwany drugim obiegu. Także wydawnictwo książkowe istniejące do dzisiaj
  • Antyk słownik Co znaczy akcja polskich władz podziemnych w latach 1943-44 mająca na celu pokonywanie propagandy komunist. i PPR, traktowanej jako agentura sowiecka
  • Richard Arkwright słownik Co znaczy wynalazca. Jako pierwszy skonstruował mechaniczną przędzarkę (1769) i zastosował do niej napęd wodny własnej konstrukcji (1775), co było
  • Arkada słownik Co znaczy w architekturze obiekt złożony z łuku i dwóch podpór (na przykład kolumn); a. na ogół występują w rzędach
  • Ludovico Ariosto słownik Co znaczy jeden z największych poetów wł. Autor głośnego renesansowego poematu Orland szalony i licznych komedii
  • Berlinga Armia słownik Co znaczy tworzonej w ZSRR pod patronatem Związku Patriotów Polskich, dowodzonej poprzez gen. Z. Berlinga. Zobacz Pierwsza Dywizja im. Tadeusza
  • Arka słownik Co znaczy dwumiesięcznik lit.-polit. ukazujący się w Krakowie od 1983 (do 1990 poza cenzurą). Reprezentuje nurt liberalno-konserwatywny
  • Ariowie słownik Co znaczy plemion indoeuropejskich, które w poł. II tys. przed naszą erą opanowały dolinę Indusu, a w pocz. I tys. przed naszą erą dolinę Gangesu
  • Ludowa Armia słownik Co znaczy poprzez Krajową Radę Narodową na bazie Gwardii Ludowej. Dow. M. Rola-Żymierski. Organizowała zamachy przeciw Niemcom i oddziały
  • Czerwona Armia słownik Co znaczy bolszewickiej Gwardii Czerwonej dzięki talentom L. Trockiego, początkowo ochotnicza, później przebudowana poprzez M. Frunzego na regularną
  • Artur słownik Co znaczy bohater cyklu opowieści rycerskich, zwł. z angielskiego: legend o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu
  • Arnhem słownik Co znaczy głośnej, aczkolwiek nieudanej alianckiej operacji desantowej przeprowadzonej 17-26 IX 1944, a mającej uchwycić przeprawy na Renie
  • Arystofanes słownik Co znaczy komediopisarz gr., uprawiał satyrę polit., poruszał sprawy codzienne; gł. dzieła to między innymi Rycerze, Ptaki, Żaby, Bogactwo
  • Aryman słownik Co znaczy w zoroastryzmie bóg ciemności, uosobienie zła, lider złych duchów, toczący odwieczny bój z Ahura Mazdą
  • Arystokracja słownik Co znaczy gdzie władza należała do przedstawicieli możnych rodów szczycących się pochodzeniem od legendarnego przodka; w dobie nowoż. warstwa
  • Adam Asnyk słownik Co znaczy 1857 student Akademii Medyko-Chirurgicznej, uczestnik konspiracji, w 1863 czł. Rządu Nar., od 1864 na emigracji, w 1866 osiadł w Galicji
  • Assur słownik Co znaczy najstarsza stolica Asyrii, również imię naczelne czczonego tam boga
  • Astronomia słownik Co znaczy edukacja o budowie ciał niebieskich i ich przemieszczeniach
  • Astrologia słownik Co znaczy wiedza nie mająca charakteru naukowego, dopatrująca się wpływu ciał niebieskich na życie człowieka
  • Autonomia słownik Co znaczy szerokie uprawnienia samorządowe danego terytorium w obrębie jakiegoś państwa
  • Ataman słownik Co znaczy 1. wybieralny wódz kozacki w XVI-XVIII w.; 2. tytuł S. Petlury przyjęty poprzez niego po objęciu władzy w obu republikach ukraińskich w 1919
  • Asyryjczycy słownik Co znaczy plemiona semickie w pn. Mezopotamii, założyciele państwa Asyrii
  • Ateński Związek Morski II słownik Co znaczy przewodnictwem Aten skierowany przeciw hegemonii Sparty, założony w 378/377 przed naszą erą Nadużycia Aten w relacji do pozostałych krajów
  • Aubigne Theodore Agrippa d słownik Co znaczy franc. historyk i pisarz, obrońca hugenotów. Najważniejszym dziełem jest Les tragiques
  • Atlantyda słownik Co znaczy mityczna kraina o wysokiej cywilizacji; miała z nieznanych przyczyn zapaść się w morze. Ciągle dyskutuje się istnienie i ewentualne
  • Attyka słownik Co znaczy w staroż. kraina hist. w środk. Grecji (nad M. Egejskim), siedziba Ateńczyków ( Ateny
  • August słownik Co znaczy staroż. w nawiązaniu do przydomka nadanego Oktawianowi ( Oktawian August) poprzez senat w 27 przed naszą erą, gwarantującego mu cześć
  • August III Sas, Fryderyk August III słownik Co znaczy saski i władca Polski od 1733. Pozbawiony umiejętności polit. Odpowiedzialny za zniszczenie Saksonii w momencie wojny o sukcesję austr. i
  • Austroslawizm słownik Co znaczy federację równoprawnych krajów nar. pod berłem Habsburgów, wysunięty w poł. XIX w. poprzez polityków czes., dążących do powiększenia
  • Australopitek słownik Co znaczy istota o cechach ludzkich (między innymi w uzębieniu i budowie kończyn, dwunożny chód), pojawiła się przed 4 mln lat w
  • Autochtoni słownik Co znaczy Polsce na ogół ustalenie rdzennych mieszkańców Ziem Odzyskanych zarówno świadomych swej polskości, jak i osób bez jasnego poczucia
  • Aztekowie słownik Co znaczy w. silnie zmilitaryzowany, lecz o dość luźnej organizacji społ., której kluczową fundamentem był klan. Te łączyły się w niezależne plemiona
  • Dyplomatyczny Azyl słownik Co znaczy innego państwa na terenie placówki dyplomatycznej, wykonywany dzięki zasadzie eksterytorialności tych przedstawicielstw
  • Awarzy słownik Co znaczy zajmowali tereny nad środk. Dunajem, założyli kraj rozbite poprzez Karola Wielkiego (796), ślad po nich zaginął w IX w
  • Pietrowicz Awwakum słownik Co znaczy albo staroobrzędowców) w Cerkwi prawosławnej. Przeciwnik reform patriarchy moskiewskiego Nikona. Spalony na stosie
  • Autorytaryzm słownik Co znaczy kontrolowanej władzy jednostki albo ekipy, jednak w odróżnieniu do totalitaryzmu nie dążący do pełnej kontroli życia obywateli
  • Polityczny Azyl słownik Co znaczy schronienie na terytorium jakiegoś państwa udzielane osobom prześladowanym we własnym państwie z racji na ich działalność polit
  • Antropomorfizm słownik Co znaczy przyrody, zjawisk stanowiących element wierzeń rel. (istot nadprzyrodzonych i tak dalej) i pojęć abstrakcyjnych (na przykład wolność
  • Tomasz Arciszewski słownik Co znaczy 1896 w PPS, jeden z przywódców Organizacji Bojowej PPS, min. w rządach I. Daszyńskiego i J. Moraczewskiego, poseł na sejm 1919-35. Od 1931
  • Palestyńska Autonomia słownik Co znaczy tworzony na terenach okupowanych poprzez Izrael na podstawie porozumienia izraelsko-palestyńskiego z 1993. W 1994 utworzono Radę Autonomii
  • Aryjczycy słownik Co znaczy termin stosowany w hitlerowskiej III Rzeszy na ustalenie osób, które w odróżnieniu do Żydów zachowały pełnię praw obywatelskich
  • Agencja Polska w Lozannie słownik Co znaczy Piltza i M. Seydę organizacja informująca rządy zachodnie, a zwł. zaopatrująca prasę w materiały o Polsce. Pod koniec działania pod
  • Aleksander II Romanow słownik Co znaczy klęsce w wojnie krymskiej przeprowadził liberalne reformy: uwłaszczeniową (1861), w ramach której zniesiono poddaństwo chłopów i
  • Abbasydzi słownik Co znaczy 750-1258 ze stolicą w Damaszku, a od 762 w Bagdadzie. A. wywodzili własne pochodzenie od Abbasa, stryja Mahometa, objęli tron po obaleniu
  • Atena słownik Co znaczy i sztuki, patronka bohaterów, rodzin, bogini wojny o słuszną sprawę i wreszcie opiekunka miasta Ateny, gdzie poświęcono jej świątynię na
  • Aranda Pedro Pablo hr słownik Co znaczy hiszp. polityk, zwolennik absolutyzmu oświeconego, szef rządu (1765-79). Zwalczał inkwizycję; doprowadził do wypędzenia jezuitów z Hiszpanii
  • Gnieźnieńskie Arcybiskupstwo słownik Co znaczy 1000 ( zjazd gnieźnieński). W 1136 na mocy bulli papieża Innocentego II a.g. obroniło własne prawa do zwierzchności nad biskupami pol
  • Aktywiści słownik Co znaczy rozwiązania sprawy pol. w oparciu o państwa centralne, najczęściej orientacji lewicowej albo reprezentujący inteligencję (tu zwł. Klub
  • John Adams słownik Co znaczy założycieli USA; współautor Deklaracji niepodległości (1776), głoszącej formalne oddzielenie się kolonii amer. od W. Brytanii i utworzenie
  • Asymilacja słownik Co znaczy dobrowolna albo także będąca efektem polityki asymilacyjnej państwa, które dąży do wykorzenienia właściwości narodowych podbitego narodu
  • Konrad Adenauer słownik Co znaczy burmistrz Kolonii; odsunięty od czynnego życia polit. poprzez reżim nazistowski (podwójnie aresztowany). Po wojnie stał na czele Unii
  • Aleksander I Jagiellończyk słownik Co znaczy sojuszu z możnowładztwem pol. i litew., wydał tak zwany przywilej mielnicki. Wskutek przeciwdziałania szlachty doszło do uchwalenia
  • Władysław Anders słownik Co znaczy 1918 w wojsku pol., dow. pułku w wojnie 1920, w 1939 dow. Nowogródzkiej Brygady Kawalerii, nareszcie września 1939 aresztowany poprzez
  • Katolicka Akcja słownik Co znaczy kościelnej, rozwijający się od końca XIX w. w państwach euro., miał na celu zahamowanie laicyzacji, odnowienie życia katol. w rodzinie i
  • Aleksander I Romanow słownik Co znaczy 1815, syn Pawła I, brat Mikołaja I. W pierwszym okresie rządów prowadził politykę liberalną, zorganizował szkolnictwo i sądownictwo. W
  • Antropogeneza słownik Co znaczy uczłowieczenia zwierzęcia). Dokonał się ewolucyjnie - fazy: australopitek, człowiek uzdolniony ( homo habilis), pitekantrop ( homo
  • Oskar Awejde słownik Co znaczy Królestwie Pol., uczestnik stworzenia styczniowego; związany z obozem Czerwonych, od 1862 czł. Centr. Kom. Nar., w 1863 czł. Rządu Nar
  • Arystoteles słownik Co znaczy gr., uczeń Platona, wychowawca Aleksandra Wielkiego, w 335 przed naszą erą założył swoją szkołę w Likejonie; wprowadził sporo terminów i
  • Alcyato Jan Baptysta słownik Co znaczy Uczestnik stworzenia listopadowego, potem na emigracji. Emisariusz w Wielkopolsce i Galicji, przewidziany na czł. Rządu Narodowego w
  • Węgry Austro słownik Co znaczy monarchii habsburskiej, kiedy to pomiędzy Cesarstwem Austriackim a Królestwem Węgierskim powstała unia realna. Wspólne dla obu krajów były
  • Ramiz Alia słownik Co znaczy komunist., od 1982 po śmierci E. Hodży I sekr. Albańskiej Partii Pracy. Prezydent 1991-92; odsunięty od władzy na fali demokr. przemian w
  • Armia Polska w ZSRR słownik Co znaczy układu Sikorski-Majski i umowy wojsk. z 14 VIII 1941 na początku na wsch. od Wołgi (Buzułuk), później w Uzbekistanie. Dow. gen. W. Anders
  • Clement Attlee słownik Co znaczy latach 1945-51. Przedtem był nieprzerwanie parlamentarzystą, od 1922 reprezentując Partię Pracy, której przywódcą został w 1935. W czasie
  • Anarchizm słownik Co znaczy raczej w XIX w., uznający kraj i wszelaką władzę polit. za źródło ucisku i wyzysku jednostki ludzkiej. Postulował likwidację państwa bez
  • Neil Armstrong słownik Co znaczy pierwszy lot w kosmos jako dow. statku kosmicznego Gemini , a 21 VII 1969 był pierwszym człowiekiem, który stanął na Księżycu
  • Alamajn Al słownik Co znaczy Aleksandrii, słynne z przełomowej bitwy, która zadecydowała o losach Egiptu w II wojnie świat. i stanowiła zwrot w całej kampanii
  • Arianie słownik Co znaczy zwolennicy arianizmu. Zobacz także bracia polscy
  • Ateizm słownik Co znaczy pogląd zaprzeczający istnieniu Boga
  • Ateny słownik Co znaczy odgrywały czołową rolę w Grecji, zwł. w V-IV przed naszą erą; po zjednoczeniu Attyki w około XIII przed naszą erą;; monarchia, a od pocz. I
  • Autokracja słownik Co znaczy sprawowanie niegraniczonej władzy poprzez jednostkę albo grupę ludzi; samowładztwo
  • Adam z Bremy słownik Co znaczy niem. kronikarz, jego Dzieje diecezji hamburskiej zawierają cenne dane o pn. Europie (w tym Słowiańszczyźnie
  • Albrecht II Habsburg słownik Co znaczy książę austr. od 1404 i władca niem. od 1438, ponadto w 1437 objął trony czes. i węg. po śmierci swego teścia Zygmunta Luksemburskiego
  • Apoteoza słownik Co znaczy w staroż. urzędowe zaliczenie człowieka, zwł. cesarzy rzym. w poczet bogów
  • Andersa Armia słownik Co znaczy popularna nazwa Armii Polskiej w ZSRR (1941-42
  • Arpadowie słownik Co znaczy panująca od początku państwa do 1301; nazwa od jej założyciela Arpada, pierwszego władcy Węgier w 889-907
  • Awicena, Awicenna, właśc. Ibn Sina słownik Co znaczy filozof i doktor irański, słynny w Europie średniow. jako komentator myśli Arystotelesa, wpłynął na scholastykę
  • Anarchia słownik Co znaczy chaos społ. i polit. w kraju, występujący najczęściej po wojnach, rewolucjach i in. wstrząsach
  • Apsyda słownik Co znaczy w architekturze kościelnej półkoliste albo wieloboczne, zawierające ołtarz, pomieszczenie (wnęka), zamykające nawę albo prezbiterium
  • Andrusikiewicz Jan Kanty słownik Co znaczy stworzenia chochołowskiego 1846; od 1833 nauczyciel parafialny i organista w Chochołowie; prowadził pośród górali agitację demokr

Dane historyczne, bohater, postać

Kim był Andrusikiewicz Jan Kanty, Apsyda, Anarchia, Awicena, Awicenna, Właśc. Ibn Sina, Arpadowie, Armia Andersa, Apoteoza, Albrecht Ii Habsburg, Adam Z Bremy słownik

Analiza danych, analiza wydarzeń.

Co zrobił Andrusikiewicz Jan Kanty, Apsyda, Anarchia, Awicena biografia

Kim była? Co zrobiła?