Starożytnych utworach w przynosiła inwokacja tradycyjnie epickiego utworu początku na umieszczonej apostrofy → rodzaj wezwanie - invocatio łac z

Starożytnych utworach w przynosiła inwokacja tradycyjnie epickiego utworu początku na umieszczonej apostrofy → rodzaj wezwanie - invocatio łac z

INWOKACJA

Inwokacja.

(z łac. invocatio - wezwanie) Rodzaj → apostrofy, umieszczonej na początku utworu epickiego. Tradycyjnie inwokacja przynosiła w utworach starożytnych pisarzy greckich i rzymskich wezwanie do bogów lub Muz z prośbą o natchnienie dla autora i zwięzłą zapowiedź tematu rozpoczynającej się opowieści. Wzorem dla kolejnych pokoleń poetów, także w czasach nowożytnych, stały się tak właśnie sformułowane inwokacje → epopei Homera, który Iliadę rozpoczął słowami: "Achilla śpiewaj, Muzo, gniew obfity w szkody, / Który ściągnął klęsk tyle na greckie narody, / Mnóstwo dusz mężnych wcześnie wtrącił do Erebu, / A na pastwę dał sępom i psom, bez pogrzebu" (tłum. F.S. Dmochowski). W podobny sposób rozpoczyna się Odyseja: "Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi / Zburzywszy, długo błądził i w tułaczce swojej / Siła różnych miast widział, poznał tylu ludów /. Zwyczaje, co przygód doświadczył i trudów" (tłum. L. Siemieński). W ślady Homera poszli inni greccy i rzymscy autorzy utworów epickich, a poeci nowożytni wezwania do antycznych bóstw zastąpili symboliką chrześcijańską. Z czasem inwokacja stała się elementem nie tylko epopei i innych utworów epickich, ale rozpoczynano nią nieraz różnego rodzaju krótsze wiersze czy dialogi. Przykładem może być literatura średniowieczna. I tak anonimowy autor Rozmowy Mistrza Polikarpa ze śmiercią rozpoczyna swój utwór także klasyczną inwokacją, z prośbą do Boga o pomoc w ułożeniu tego dzieła, wskazaniem celu, jaki mu przyświeca i zapowiedzią jego treści: "Gospodzinie Wszechmogący, / Nade wszystko stworzenie większy, / Pomoży mi to działo złożyć, / Bych je mógł pilnie wyłożyć / Ku Twej fały rozmnożeniu, / Ku ludzkiemu polepszeniu! / Wszyscy ludzie, posłuchajcie, / Okrutność śmirci poznajcie!". Podobnie zaczyna się Wiersz Słoty o zachowaniu się przy stole: "Gospodnie, da mi to wiedzieć, / Bych mógł o tem co powiedzieć, / O chlebowem stole". W sposób żartobliwy natomiast podobne fragmenty pojawiały się w poematach heroikomicznych, będących z założenia parodią epopei. Tak np. I. Krasicki w swej Antymonachomachii parodiuje epopeiczny zwrot do antycznych bóstw, posługując się alegorią: "Jędzo Niezgody, twoje to są sztuki! / Ty, co się w dziełach zjadliwych objawiasz, / Mieszasz się w kunszta, mieszasz i w nauki, / Słodycze żółcią mieszasz i zaprawiasz". W literaturze polskiej najbardziej znaną inwokacją jest oczywiście początek Pana Tadeusza A. Mickiewicza: "Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie / Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie". Choć zachowuje ona formalne cechy klasycznego, epopeicznego wstępu, to przecież poeta wyraźnie "odświeżył" jej formułę, kierując pierwsze wezwanie do swej ojczystej ziemi - a raczej zachowanego we własnej pamięci jej obrazu. Również następująca dalej prośba skierowana do Matki Boskiej nie dotyczy przecież pomocy w układaniu dzieła, lecz jest formułowaną w imieniu całego pokolenia polistopadowych emigrantów modlitwą o cud: "Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy / I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy / Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem! / Jak mnie dziecko do zdrowia przywróciłaś cudem [...] / Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono. / Tymczasem przenoś moję duszę utęsknioną / Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych, / Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych". Programowe odrzucenie przez literaturę romantyczną związków z retoryką oznaczało jednak nie tylko zmierzch marzeń o klasycznej epopei, ale także rezygnację z tradycyjnych elementów kompozycji dzieła literackiego, w tym także z inwokacji. JL.

Oceń przydatność:

+   -

Pisanie tekstów za pieniądze:

  • Delikatne omówienie lub niedookreślenie kłopotliwej kwestii czy informacji.
  • Zwolennicy strukturalizmu w Stanach Zjednoczonych nigdy nie stworzyli.
  • Właściwość świata przedstawionego, polegająca na tym, iż jest on stworzony.